Nieuws

In gesprek met Sylvia de Bruijn van Purpose over het sociaal incasseren en het Collectief AfbetalingsPlan

Hoe zorg je ervoor dat mensen met schulden niet verder vastlopen, maar juist perspectief krijgen? En welke rol kunnen gerechtsdeurwaarders, schuldeisers en maatschappelijke organisaties daarin spelen? In de samenwerking tussen Syncasso en Purpose rondom het Collectief AfbetalingsPlan (CAP) komt die vraag scherp naar voren. We spraken met Sylvia de Bruijn, programmamanager bij Purpose, over sociaal incasseren, systeemverandering en de kracht van ketensamenwerking.

Van maatschappelijke opgave naar concrete oplossingen

Purpose bestaat dit jaar vijftien jaar en positioneert zich als adviesbureau dat werkt aan innovatieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. “Wij richten ons op de breuklijnen in de samenleving,” vertelt Sylvia. “Tussen arm en rijk, gezond en ongezond, mee kunnen doen en buitenspel staan. Schuldenproblematiek is voor ons een belangrijk vraagstuk.” Die maatschappelijke focus sluit nauw aan bij het thema sociaal incasseren. Purpose ontwikkelde daarvoor samen met de markt een heldere definitie: ‘een mensgerichte aanpak, gericht op passende en duurzame oplossingen die blijvend voordeel opleveren voor klant, schuldeiser én maatschappij.’ “Het gaat om oog hebben voor de mens achter de schuld,” legt Sylvia uit. “Waarom is iemand in deze situatie terechtgekomen? Wat is realistisch? En wat helpt iemand echt vooruit, in plaats van hem twee maanden later opnieuw in de problemen te zien komen?”

Een gedeelde ambitie als startpunt

De samenwerking tussen Purpose en Syncasso rondom het CAP kwam niet uit de lucht vallen. Beide organisaties werkten al langer samen binnen netwerken rond sociaal incasseren en systeemverbetering. Tegelijkertijd liep op landelijk niveau het Interdepartementaal Beleidsonderzoek – Problematische schulden, waarin ministeries, brancheorganisaties en maatschappelijke partijen verkenden hoe het schuldenstelsel verbeterd kan worden. Purpose droeg hieraan bij door het faciliteren van zogeheten thematafels, waar Sylvia als procesbegeleider bij betrokken was. “Parallel daaraan stelde Syncasso ons de vraag: kunnen we dit idee niet alvast praktisch uitwerken?” vertelt Sylvia. “Hoe zou zo’n collectief afbetalingsplan er in de praktijk uitzien voor een deurwaarder? Dat werd het startpunt van ons ontwerpproject.” Bewust hield Purpose de rol als onafhankelijke facilitator en die als inhoudelijke partner gescheiden met twee aparte projectteams. “Zo voorkom je belangenverstrengeling en blijft het proces zuiver.”

Waarom de minnelijke fase zo cruciaal is

Het CAP richt zich op de zogenoemde minnelijke fase: het moment voordat schulden juridisch worden geëscaleerd. Juist daar ligt volgens Sylvia de grootste kans op succes. “Dan is er vaak nog afloscapaciteit. Je kunt voorkomen dat kosten onnodig oplopen. Zodra iemand in de gerechtelijke fase belandt, gaat een schuld hard groeien. .” Een collectieve aanpak maakt daarbij een groot verschil. In plaats van losse betalingsregelingen per schuldeiser wordt gekeken naar het totale schuldenpakket en de werkelijke draagkracht.  “Individuele regelingen zijn bijna altijd suboptimaal,” zegt Sylvia. “Ze houden geen rekening met het totaalbeeld en leiden tot een concurrentiestrijd om de beperkte afloscapaciteit die de kostenstapeling uiteindelijk alleen maar verder opdrijft.”

Samenwerken onder druk

Het ontwerpproces verliep vanaf het begin in een open en constructieve sfeer. Purpose en Syncasso vonden elkaar snel in hun gedeelde ambitie en werkten intensief samen op basis van vertrouwen en professionaliteit. Er was ruimte voor verschillende perspectieven, maar altijd met hetzelfde doel voor ogen: een beter systeem voor mensen met schulden. In de laatste fase kwam alles samen: deadlines vanuit de overheid, een presentatie op het Syncasso-congres en de afronding van het ontwerp. “Toen hebben we met veel energie en creativiteit gewerkt,” herinnert Sylvia zich. “Het voelde echt als een gezamenlijke missie.” Dat het daarbij soms spannend werd, hoort volgens haar bij dit soort trajecten. In de bredere context van wetgeving en ketensamenwerking spelen immers veel belangen. “Iedere partij heeft zijn rol en belangen. Het is belangrijk dat die bespreekbaar zijn. Alleen dan kun je tot goede keuzes komen.”

In de samenwerking volgden Purpose en Syncasso consistent de gedachtegang om steeds te redeneren vanuit de mens achter de schuld en het maatschappelijke belang, met oog voor alle belangen in de keten. Daarnaast was het belangrijk om dit complexe vraagstuk te vertalen naar heldere, visuele en begrijpelijke oplossingen die hielpen met het creëren van draagvlak.

Wat maakt het CAP anders?

Het onderscheidende karakter van het CAP zit volgens Sylvia in drie elementen: creëren van overzicht, denken vanuit gedeeld belang en actief inzetten op begeleiding. In het model dat Purpose en Syncasso ontwierpen, krijgt één ‘leidende’ deurwaarder de regierol. Die bewaakt het proces, betrekt alle schuldeisers en zorgt dat nieuwe schulden worden meegenomen in de collectieve regeling. “Daardoor krijgt iemand niet alleen een passende regeling”, geeft Sylvia aan, “maar ook begeleiding en dat vergroot de kans dat het echt werkt. Bovendien krijgt de debiteur meer rechtszekerheid. Als het wettelijk wordt verankerd, kan niemand er meer omheen.”

Dit is volgens Sylvia de reden waarom het huidige systeem vaak niet goed werkt. Het ontbreekt aan totaaloverzicht, regie en diepgaand contact. “Schuldeisers zien vaak alleen hun eigen vordering. Klanten hebben zelf vaak geen overzicht meer. En zonder goed gesprek ontstaan dan regelingen die te optimistisch zijn.” Ze noemt het voorbeeld van online portals waar mensen zelf een regeling kunnen kiezen. “Dat klinkt klantvriendelijk, maar zonder begeleiding blijken veel regelingen niet haalbaar.” Professionele begeleiding helpt om mensen ook tegen zichzelf te beschermen, stelt ze.

Waarde voor opdrachtgevers

Het CAP sluit naadloos aan bij het doel van sociaal incasseren: passend en duurzaam oplossen van de schulden. Voor opdrachtgevers is het CAP interessant omdat het zowel maatschappelijk als zakelijk rendement oplevert. Duurzamere oplossingen betekenen minder uitval, minder procedures en lagere maatschappelijke kosten. “De maatschappelijke waarde van sociaal incasseren kunnen we inmiddels berekenen in euro’s met behulp van de impact calculator,” zegt Sylvia. “Dat maakt het aantrekkelijk voor organisaties die verder kijken dan de korte termijn.”

Ketensamenwerking als sleutel

Volgens Sylvia staat of valt innovatie met samenwerking in de hele keten: van schuldeiser tot gemeente, van deurwaarder tot schuldhulpverlening en rechtspraak. “Als iedereen hetzelfde hogere doel voor ogen heeft – duurzaam oplossen en mensen perspectief bieden – worden belangentegenstellingen relatief.” Tegelijkertijd blijft zakelijkheid belangrijk.

Blik op de toekomst

De volgende stap? Wettelijke borging. Door de politieke ontwikkelingen heeft dat proces wel vertraging opgelopen, maar Sylvia is hoopvol. “Het draagvlak is breed. Ik verwacht dat dit weer wordt opgepakt.” Daarnaast pleit ze voor een actievere rol van de overheid zelf als schuldeiser. “De overheid is vaak één van de grootste schuldeisers. Zij heeft een belangrijke voorbeeldrol richting andere schuldeisers en speelt een grote rol bij bouwen aan vertrouwen van debiteuren bij het accepteren van oplossingen en hulp. Dan geeft een grote verantwoordelijkheid.” Ook binnen gemeenten is nog winst te behalen. “Besparingen op schuldhulp en investeringen in sociale invordering worden vaak los van elkaar bekeken. Gemeenten die een brug slaan tussen de verschillende domeinen komen verder.”

“Een slimme route voor mens én systeem”

Terugkijkend vat Sylvia de samenwerking kernachtig samen: “Door samen te werken vanuit overtuiging en gedeelde motivatie laten we met het CAP-ontwerp zien dat innovatie in de schuldenketen mogelijk is. Ik voelde bij Syncasso dezelfde overtuiging als bij ons: dit moet anders en dit kan beter. Niet vanuit eigenbelang, maar vanuit het perspectief van de klant.” Die gedeelde ambitie maakte het traject succesvol en veelbelovend voor de toekomst. “Het CAP laat zien dat je met samenwerking in de keten en oog voor de mens een systeem kunt bouwen dat eerlijker, effectiever en duurzamer is – voor de sector én voor de samenleving.”