Nieuws

We spraken Martin Neef, head of Payment & Collections bij Vattenfall over energiearmoede, het noodfonds, vroegsignalering, de toekomst van creditmanagement en de impact van de nieuwe Energiewet. Martin werkt al bijna twintig jaar bij Vattenfall. Vanuit die ervaring ziet hij hoe creditmanagement in de energiesector is veranderd.

Energiearmoede raakt steeds meer huishoudens. Hoe merken jullie bij Vattenfall dat?

“We zagen de druk op klanten de afgelopen jaren stap voor stap toenemen,” vertelt Martin Neef. “Tijdens de coronacrisis konden we mensen vaak nog helpen met praktische oplossingen, zoals online betalingsregelingen en laagdrempelig contact via WhatsApp. Maar de energiecrisis van 2022 en 2023 was van een andere orde. Bedragen werden groter en de betaalcapaciteit bij een groeiende groep klanten ontbrak. We hanteren al jaren een zorgvuldig incassoproces, waarbij we zelf de regie houden en oog hebben voor de maatschappelijke situatie van onze klanten maar rondom de energiecrisis merkten we dat het om een breder maatschappelijk probleem ging.” Samen met het Nibud, de NVVK en andere partijen probeerde Vattenfall het onderwerp nadrukkelijk op de politieke agenda te krijgen. Daar werd achter de schermen bijna een jaar intensief aan gewerkt en dat leidde uiteindelijk tot maatregelen zoals de energietoeslag en het Tijdelijk Noodfonds Energie. Twee tijdelijke maatregelen om huishoudens met een laaginkomen en hoge energiekosten financieel te ondersteunen.

Over verduurzaming en energiearmoede

In 2025 lag de focus van het Tijdelijk Noodfonds Energie voor het eerst ook op verduurzaming. Daarbij werd ook zichtbaar hoe complex het systeem van subsidies en regelingen is. “Er zijn al veel duurzaamheidsregelingen, maar ze worden nauwelijks gebruikt. Mensen moeten ales eerst zelf betalen en hopen dat ze de subsidie later terugkrijgen. Vaak is ook nog onduidelijk wanneer dat gebeurt. Zeker voor mensen die het financieel al moeilijk hebben, is dat een grote drempel.” Samen met het Tijdelijk Noodfonds Energie onderzocht Vattenfall waar knelpunten en mogelijkheden zitten om compensatie en verduurzaming te combineren. Neef benadrukt daarbij dat een energieleverancier dit niet alleen kan oplossen. Hij wijst daarbij op het Social Climate Fund, een Europees fonds dat kwetsbare huishoudens moet ondersteunen bij de energietransitie. “Wij zijn geen bank. We kunnen die financiering niet zelf regelen. Wel proberen we partijen bij elkaar te brengen. Met het Social Climate Fund hopen we dat er een duidelijk systeem komt, met publieke financiering en één loket.”

De goedkoopste energie is die je niet gebruikt

Vattenfall probeert klanten ook praktisch te helpen besparen, via verbruikapps, energiescans en huisbezoeken. “Bij een energiescan of huisbezoek zie je vaak pas waar het verbruik echt vandaan komt,” zegt Neef. “Vaak zijn het kleine dingen die verschil maken: een halogeenlamp, een apparaat dat aan blijft staan. Daarvan bewust worden kan mensen veel geld besparen.” Dat sluit volgens Neef aan bij hoe Vattenfall breder met klanten omgaat. “Je kunt een klant niet uitleggen dat iets alleen in het belang van Vattenfall is,” zegt hij. “Het moet altijd óók werken voor de klant en voor de samenleving.”

Samenwerking rond schulden en betalingsproblemen

Die gedeelde verantwoordelijkheid geldt niet alleen bij energieverbruik, maar ook bij betalingsproblemen. Zo is Vattenfall betrokken bij het Afsprakenkader Sociaal Incasseren, een samenwerking vanuit de Stichting Financieel Gezond Nederland met grote schuldeisers als energieleveranciers, woningcorporaties en banken om incassotrajecten menselijker en preventiever te maken. Daarnaast is Vattenfall betrokken bij het Landelijk Convenant Vroegsignalering, waarin gemeenten, verhuurders, zorgverzekeraars en energie- en waterbedrijven afspraken maken om betalingsachterstanden vroeg te signaleren en schulden te voorkomen. Bovendien was Martin Neef voorzitter van de Schuldeiserscoalitie, een samenwerkingsverband van grote schuldeisers. De kern van deze samenwerkingen is volgens hem simpel: als elke partij zijn eigen aanpak hanteert, werkt het niet. “Als Vattenfall alleen zorgvuldig handelt terwijl andere partijen sneller en harder incasseren, dan help je niemand,” zegt hij. “Dan loop je uiteindelijk allemaal vast.”

Vroegsignalering in de praktijk

Die samenwerking krijgt concrete vorm in vroegsignalering, dat inmiddels wettelijk verplicht is. Vattenfall pleitte zelf voor een verplichting, zodat alle energieleveranciers aan vroegsignalering meedoen. Volgens Neef is dat bewust gedaan om te voorkomen dat het vrijblijvend blijft. “We hebben er zelf op aangedrongen dat het een verplichting werd,” zegt hij. “Juist omdat we vinden dat iedereen dit moet doen. Als je erin gelooft, wil je dat het de norm is, niet een uitzondering.” In de uitvoering ziet hij grote verschillen tussen gemeenten. Amsterdam noemt hij als voorbeeld waar samenwerking met buurtteams en maatjesprojecten al langer goed is ingebed. In andere gemeenten is dat minder vanzelfsprekend. “Die verschillen zijn groot,” zegt Neef. “Niet overal is het niveau hetzelfde. Er is echt behoefte aan een duidelijker kwaliteitskader voor vroegsignalering. Dat lijkt met de basisdienstverlening in schuldhulp nu ook te komen.” Een ander probleem is de snelheid van de opvolging. Na een signaal volgt eerst een gemeentelijke aanmelding, maar daarna kan het in de praktijk nog weken duren voordat hulp op gang komt. “Dan ben je zo anderhalve maand verder,” zegt hij. “Soms al twee termijnbedragen die erbij komen.” Ook in de opvolging zelf ziet hij knelpunten. “Soms wordt een traject even gepauzeerd, en daarna hoor je niets meer terug,” zegt Neef. “Na een maand valt zo’n signaal automatisch weg, zonder dat er echt iets gebeurd is. Dat is zonde.”

Vanaf 1 januari 2026 nieuwe energiewet

De nieuwe Energiewet laat zien hoe maatschappelijke keuzes rond energiearmoede en incasso worden vertaald naar wetgeving in de sector. De voorbereiding hierop vroeg veel van Vattenfall. “Mijn team was er zo’n drie maanden intensief mee bezig, andere teams binnen Vattenfall nog langer. Dat terwijl de ACM ons eerder complimenten gaf voor hoe we ons afsluitbeleid hadden ingericht. Toch blijft het puzzelen om de vertaalslag van nieuwe wettekst te vertalen naar processen.” Vooral de rol van vroegsignalering is veranderd. “Vroegsignalering en incasso liepen voorheen parallel. Nu dicteert vroegsignalering deels wanneer ik bepaalde incassomaatregelen kan nemen. Dat was even schakelen.” Vattenfall dacht in de ontwerpfase van de energiewet mee waardoor enkel op onderdelen moest worden aangepast. Er is nog één wens. “We zijn met partners in gesprek om de aanlevertermijn voor vroegsignalering terug te brengen naar wekelijks, of zelfs dagelijks. De wet bepaalt nu deels hoe en wanneer we klanten kunnen benaderen. Daardoor kan er soms vertraging ontstaan tussen het signaleren van betalingsproblemen en het bieden van passende ondersteuning.” Maar volgens Neef is wetgeving slechts een deel van het antwoord. Er blijft altijd een groep die alsnog in de problemen komt, waarvoor meer steun nodig is.

Van tijdelijk Noodfonds naar structurele oplossing

Volgens Neef is het tijdelijk Noodfonds Energie geen houdbare constructie. Hij legt uit dat politieke omstandigheden een structurele oplossing steeds hebben vertraagd. “We zijn al bij noodfonds één in gesprek gegaan over een structurelere oplossing. Maar er was een kabinetsval, daarna een formatie, twee keer op rij politieke onrust. Elke keer werd de structurele oplossing op de lange baan geschoven.” Volgens hem is duidelijk dat inkomensondersteuning via energieleveranciers geen blijvende oplossing kan zijn. “Het moet een publiek gefinancierd energiefonds zijn. En we moeten stoppen met pleisters plakken. Structurele verduurzaming is uiteindelijk de enige echte oplossing.” De beweging richting zo’n publiek gefinancierde aanpak ziet hij als vooruitgang, al blijft hij realistisch over de uitvoering. “In ieder geval wordt het nu erkend als een maatschappelijk probleem dat opgelost moet worden.” Die maatschappelijke context werkt ook door in nieuwe wet- en regelgeving voor de energiesector.

Creditmanagement in de energiesector in 2027-2030?

Neef verwacht dat de druk op de betaalbaarheid verder zal toenemen. “Saldering verdwijnt, nettarieven stijgen, er komen nieuwe Europese heffingen,” zegt hij. “Zonder extra maatregelen worden kwetsbare huishoudens harder geraakt.” Het vak verandert technisch snel, maar niet fundamenteel. “AI en data helpen enorm,” zegt hij. “Maar uiteindelijk heb je mensen nodig die snappen wat er achter een betalingsprobleem zit en die kunnen doorverwijzen naar hulp.” De oplossing ziet hij niet in één richting, maar in een combinatie. “Energiebesparing, verduurzaming, slimme systemen,” zegt hij. “En zolang dat niet genoeg is: tijdelijke compensatie. Niet als eindstation, maar als brug.” Wat voor hem uiteindelijk centraal blijft, is eenvoudig. “Dat iedereen in staat is zijn energierekening te betalen.”