Ontwikkelaars nieuwe Hbo-opleiding Sociaal Financieel Dienstverlener

Gerechtsdeurwaarder Paul Otter neemt regelmatig belangstellenden mee op zijn deurwaardersroute om te laten zien hoe het deurwaardersvak zich ontwikkeld heeft naar schulddienstverlening. Het persoonlijk contact met de burger wordt gebruikt om over geldzorgen te praten en daar oplossingen voor te bieden. Deze route gingen Kim van Dijk, docentontwikkelaar Ad (Associate degree) Sociaal Financiële Dienstverlening en projectleider bij het lectoraat Schulden en Incasso en Vivian den Hartogh, promovenda bij het lectoraat Schulden en Incasso en docentontwikkelaar Ad Sociaal Financiële Dienstverlening bij de Hogeschool Utrecht mee met Paul.

Sociaal Financieel Dienstverlener is een relatief nieuwe studie. Kun je iets vertellen over de achtergrond van de opleiding?

Wij zijn de vierde SFD (Sociaal Financiële Dienstverlener) -opleiding in Nederland, maar wij zijn de eerste voltijd opleiding. Alle vier verschillen ze wezenlijk van elkaar in de focus die in de opleiding is aangebracht. Wij vinden het belangrijk dat onze studenten een overview krijgen van het gehele schuldendomein, dus van de preventie, sociale incasso en het oplossen van schulden en begrijpen wie daar allemaal een rol in spelen. Door te weten welke belangen en mogelijkheden andere partijen hebben kan je uiteindelijk een klant beter helpen. Onze opleiding start komend schooljaar en is een praktische Hbo-opleiding waarin we vanaf dag één in, en met de praktijk leren op Hbo-niveau. In ons geval stomen we de studenten voltijd in twee jaar tijd klaar voor de praktijk. We hebben in samenwerking met het werkveld de opleiding vormgegeven. Onze studenten gaan straks aan de slag bij sociale incassobedrijven, banken, gemeenten en als budgetcoaches of bewindvoerders om mensen met financiële problemen te adviseren en helpen.

Vanuit Syncasso zien we een toename van jongeren met schulden in onze portefeuilles. Is er in het onderwijs genoeg aandacht voor omgaan met geld en het oplossen van schulden?

Dat is heel verschillend. Onze studenten komen voornamelijk van het MBO. We weten dat de ondersteuning vanuit ROC’s verschilt. Zo heeft ROC Midden-Nederland een speerpuntbeleid voor financiele problemen bij jongeren. Inclusief een spreekuur. Dus er is echt wel aandacht voor het thema. Maar leren omgaan met geld zou al op de basisschool meer aandacht moeten krijgen. De week van het geld is prima, maar één week per jaar is echt niet genoeg. Hoe je met geld moet omgaan, hoor je ook thuis te leren. Financieel bewustzijn moet een onderdeel van je opvoeding zijn. Leren begroten en sparen is de basis om uit de schulden te blijven.

Is jullie beeld van de gerechtsdeurwaarder veranderd door de route met Paul?

We waren nog nooit eerder met een gerechtsdeurwaarder mee op route. We hadden ook niet zo’n heel duidelijk beeld van de deurwaarder, anders dan we in onze lessen met de studenten bespreken. Dat is meer de technische kant van het vak.  Wel hebben we zelf ervaring met deurwaarders in de (schulddienstverlenings)praktijk. Die ervaringen waren eigenlijk prima.

Er werd jammer genoeg niet veel opengedaan tijdens de route. Maar het was interessant om te zien hoe Paul omgaat met bijvoorbeeld een werkgever waar een loonbeslag gelegd wordt voor een van zijn medewerkers. Paul nam de tijd om uit te leggen waar het om ging en wat er van de werkgever gevraagd werd. In eerste instantie was er weerstand, maar Paul stelde ze gerust door mee te denken over wat er moest gebeuren.

Ook interessant om te zien, is dat er bij de ambtelijke stukken rekening gehouden wordt met lage taalvaardigheid en licht verstandelijke beperkingen. De voorbladen met een korte uitleg en plaatjes zijn een hele verbetering. Voor iedereen trouwens, niet alleen voor mensen die veel moeite moeten doen om het te begrijpen.

In jullie opleiding presenteren jullie drie aandachtsgebieden: Preventie, Sociale Incasso en Schulden oplossen. Hoe zien jullie de rol van de Gerechtsdeurwaarder daarin?

Op het gebied van Preventie kan de deurwaarder veel betekenen op het gebied van secundaire preventie bij de groep die al schulden heeft. Het signaleren van meerdere schulden, daar de alarmbel over luiden en zorgen dat het niet escaleert. Om deze mensen weer op het goede spoor te brengen. Binnen de opleiding staan we ook nadrukkelijk stil bij de (basis)vaardigheden die nodig zijn om financieel redzaam te zijn en te voorkomen dat het gedrag leidt tot schulden. Het gaat ook om het aanleren van oplossend vermogen, want een schuld is niet altijd te voorkomen, maar het is wel van belang om het goed op te lossen.

Sociale incasso heeft veel te maken met de bejegening van de debiteur. We zagen dat Paul aan de deur met een paar korte vragen inzicht kreeg in de situatie. ‘Ben ik de enige deurwaarder die bij u langskomt?’, ‘Denkt u dat u het zelf kan oplossen?’, ‘Weet u dat er schuldhulpverlening bij de gemeente voor u is?’ Zoeken naar wat op langere termijn de duurzame oplossing is. Daar gaat Sociale Incasso over, maar zeker ook over de rechten en plichten van schuldeisers en debiteuren.

Schulden oplossen gaat over het realistisch innen van betalingsachterstanden. Voor deurwaarders betekent dat meewerken aan betalingsregelingen en actief doorverwijzen naar schuldhulpverlening als daar geen ruimte voor is. Studenten leren op welke wijzen schulden op te lossen zijn en wie daar allemaal een rol in kunnen spelen.

Syncasso vindt dat er een betere samenwerking in de schulddienstverleningsketen nodig is voor de schuldenproblematiek. Besteden jullie daar aandacht aan in jullie opleiding?

Een van de competenties waar de studenten bij onze opleiding over moeten beschikken is samenwerken. Dat oefenen we met casussen en klantreizen, die de studenten leren om de zaak van meerdere kanten te bekijken. Welke partijen zijn bij deze casus betrokken, welke positie nemen ze in en hoe breng je dit samen? We willen dat studenten leren over hun eigen professionele grenzen te kijken en de verbinding weten en durven aan te gaan met de spelers binnen het schuldendomein.

Een beroepsproduct uit de praktijk is het organiseren van een debat, waarbij de hele keten aan tafel zit. Waarbij we de studenten allemaal een rol geven en ze zelf het gesprek moeten gaan voeren. Zo leren ze de verschillende belangen die spelen, welke posities er ingenomen worden en hoe je de verschillende partijen samenbrengt. Zo leer je het proces kennen en begrijpen. Nog belangrijker, hoe maak je de verbinding met de andere partijen. De studenten moeten de regisseur op het klantdossier worden en verbinding maken met alle spelers van die casus.

We starten komend schooljaar met dertig leerlingen. De studenten hebben ons spontaan gevonden, we hebben helemaal geen reclame gemaakt. Dat was kennelijk ook niet nodig. De studenten die zich ingeschreven hebben, beschikken allemaal een hoge motivatie en betrokkenheid bij het onderwerp. In een aantal gevallen uit eigen ervaring. We hebben al veel afspraken met professionals uit het werkveld staan om deel te nemen aan de opleiding. Zij geven gastlessen, hebben opdrachten uitgeschreven die de studenten gaan maken en leveren ons materiaal aan voor de klantreizen. Ook vragen we ze om deel te nemen aan onze debatten. Syncasso heeft al toegezegd dat ze graag meedoen.